Hedef çizgisi bir olasılık ölçmez
Bir işlem planında kayıp mesafesi küçük, hedef mesafesi büyük göründüğünde plan kolayca cazip hale gelir. Ekranda bir birim risk karşılığında üç birim kazanç vardır. Fakat bu çizim, hedefe ulaşma sıklığını içermez. Uzaktaki bir hedefin büyüklüğünü, o hedefin gerçekleşme ihtimaliyle karıştırmak hesabın en önemli parçasını dışarıda bırakır.
Bu yazının sorusu şu: 1:3 risk/ödül oranı hangi koşulda anlamlıdır? Somut cevap, gerçekleşen ortalama kazanç ve kayıpların, gözlenen kazanma sıklığıyla birlikte maliyet sonrası değerlendirilmesidir. Oran bu hesabın girdilerinden biridir; hesabın sonucu değildir.
Burada R, işlem öncesinde tanımlanan parasal risk birimidir. Gerçekleşen sonuçları başlangıçtaki aynı birime bölmek, farklı büyüklükteki işlemleri karşılaştırmayı kolaylaştırır. Bu bir kayıt yöntemi önerisidir. Stop emri girilmiş olması, zararın mutlaka 1R ile sınırlanacağını kanıtlamaz.
Küçük bir hesap, büyük bir ayrım
Tamamen varsayımsal bir model düşünelim: İşlemlerin yüzde 30'u +3R, yüzde 70'i −1R ile kapanıyor. Maliyet öncesi işlem başına beklenen sonuç, 0,30 × 3R − 0,70 × 1R = +0,20R olur. İşlem başına toplam maliyeti ayrıca 0,10R varsayarsak net sonuç +0,10R'ye iner.
Aynı modelde kazanma sıklığı yüzde 20 olursa net beklenti −0,30R'dir. Hedef oranı değişmemiştir; sonuç değişmiştir. Sabit +3R/−1R sonuç varsayımında maliyetsiz başa baş kazanma oranı yüzde 25, her işlemde 0,10R maliyetle yüzde 27,5 olur. Bunlar matematik örnekleridir, bir strateji için doğrulanmış eşikler değildir.
Genel ifade şöyle yazılabilir: Net beklenti = kazanma olasılığı × ortalama brüt kazanç − kaybetme olasılığı × ortalama brüt kayıp − ortalama maliyet. Kazanç ve kayıp zaten net kayıtlardan geliyorsa maliyeti bir kez daha çıkarmamak gerekir. Aynı masrafı iki kere saymak da hiç saymamak kadar yanıltıcıdır.
Planlanan oranla gerçekleşen oranı ayır
Hedef 3R diye yazılmış olabilir; fakat erken çıkışlar, kısmi kapamalar veya hedefe ulaşmayan işlemler ortalama kazancı düşürebilir. Kayıp tarafında da planlanan stop ile gerçekleşen emir fiyatı farklı olabilir. SEC'nin ABD hisse emirlerine ilişkin bülteni, stop fiyatının garanti edilen gerçekleşme fiyatı olmadığını açıkça belirtir.[1]
Bu nedenle günlüğe iki ayrı sütun koymak yararlı olur: planlanan oran ve gerçekleşen net R. İlk sütun niyeti, ikincisi sonucu gösterir. Aralarındaki fark düzenli biçimde açılıyorsa, yalnızca hedef mesafesini büyütmek sorunu çözmüş sayılmaz. Önce farkın çıkış kararından mı, maliyetten mi, emir gerçekleşmesinden mi geldiğini araştırmak gerekir.
Stop-limit emri de bütün belirsizliği ortadan kaldırmaz. SEC aynı bültende, fiyat limitten uzaklaşırsa bu emrin gerçekleşmeyebileceğini anlatır.[1] Kaynak ABD hisselerini ele alır; başka ürün ve aracı kurumlarda emir koşulları ayrıca kontrol edilmelidir.
Aynı oran için iki farklı senaryo
İlk senaryoda benzer koşullardaki kayıtlarda gerçekleşen kazançlar planla uyumlu kalır, kayıplar ve maliyetler hesabı bozmaz. Bu durumda yüksek hedef oranı net beklentiye katkı sağlayabilir. Yine de gözlenen sıklık gelecekte aynı kalmak zorunda değildir; kayıt dönemi ve işlem sayısı görünür tutulmalıdır.
İkinci senaryoda hedefe ulaşma sıklığı düşer veya gerçekleşen kayıplar büyür. Ekrandaki 1:3 oranı korunurken net beklenti negatife dönebilir. Bu, oranı daha da büyütmenin otomatik çözüm olduğu anlamına gelmez. Yeni bir hedef, ulaşılma sıklığını da değiştirebilir. Yeni planı eski planın sonuçlarıyla doğrulanmış gibi sunmamak gerekir.
Ortalama olumlu olsa bile yol aynı değildir
Pozitif beklenen değer, her kısa dönemin pozitif kapanacağı anlamına gelmez. Ortalama hesabı, işlemlerin hangi sırayla geldiğini göstermez. Kayıplar peş peşe geldiğinde sermaye ve karar verme koşulları değişebilir. Bu yüzden bir planı değerlendirirken yalnız ortalamaya değil, gerçekleşen kayıp dizilerine ve kullanılan parasal riske de bakmak gerekir. Burada herhangi bir işlem başına risk yüzdesi önerilmiyor; hesap büyüklüğü ve kayıp taşıma kapasitesi kişiden kişiye değişir.
Bir başka ayrım, ölçülen sıklıkla gerçek olasılık arasındadır. Günlükte gördüğünüz kazanma oranı, belirli bir kayıt grubunun sonucudur. Onu bütün gelecek işlemler için kesin olasılık gibi kullanmak, ölçümün sınırını aşar. Örneklem küçükse veya yalnız uygun görünen işlemler seçilmişse, oranı yorumlarken bu sınırı açıkça belirtin. Eksik kayıtları başarı tablosunun dışında bırakmayın.
Karşılaştırma için önce aynı kuralları kullanan bir kayıt grubu seçebilirsiniz. Sonra hedefe ulaşma, erken kapanma ve planı aşan kayıp durumlarını ayrı etiketleyin. Amaç geçmişteki her işlemi haklı çıkarmak değildir. Amaç, planlanan kazanç mesafesinin hangi koşullarda gerçekleşen kazanca dönüşmediğini bulmaktır. Bir değişiklik yaparsanız eski ve yeni kuralları aynı sonuç serisiymiş gibi birleştirmeyin; değişikliğin başladığı yeri not edin. Böylece sonraki değerlendirmede gerçekten yeni bir davranış mı ölçtüğünüz, yoksa eski kayıtların ortalamasını mı taşıdığınız görünür olur.
Bir sonraki kayıt incelemesinde neye bakmalı?
Sonuçları tek bir toplam kâr rakamıyla geçmeyin. Aynı kurallarla açılmış işlemleri ayrı bir grupta inceleyin; farklı stratejileri aynı ortalamaya katınca hangi davranışın sonucu etkilediği belirsizleşir. Kazananların ortalama net R'sini, kaybedenlerin ortalama net R'sini ve işlem sayısını birlikte yazın.
Ardından planlanan hedefe ulaşanlarla erken kapatılanları ayırın. Maliyetleri kayda dahil edin; komisyon, alış-satış farkı ve ürününüzde varsa taşıma maliyeti için hangi kalemi nasıl hesapladığınızı belirtin. Gerçekleşen fiyat zaten alış-satış farkını içeriyorsa bunu tekrar gider yazmayın.
Pratik çıkarım, bir sonraki işlemi seçmek değil, kendi hesabınızdaki eksik değişkeni bulmaktır. R oranını gördüğünüzde yanında şu sorular da bulunmalı: Kaç işlemde ölçüldü, hangi koşullarda gerçekleşti ve maliyet sonrası ne kaldı? Bu sorulara yanıt yoksa yüksek oran henüz sınanmış bir avantaj değildir.
Risk notu: Bu metin yatırım okuryazarlığı içindir. Beklenen değer, tek bir işlemin sonucunu veya kayıp serilerinin boyutunu garanti etmez. Kaldıraç, fiyat boşluğu ve emir gerçekleşme koşulları zararı büyütebilir; kişiye özel alım-satım önerisi verilmez.
Üyelik CTA: Yazı takibini kendi hesabında sürdürmek istersen GoldAnaliz'in üyelik sayfasını inceleyebilirsin: https://www.goldanaliz.com/uyelik. Üyelik, bülten için otomatik e-posta izni değildir.
Kaynak: [1], aşağıdaki ortak listede.
Kaynaklar
- [1] SEC Office of Investor Education and Assistance — Stop, Stop-Limit, and Trailing Stop Orders – Investor Bulletin. İlk yayın: 13 Temmuz 2017; güncelleme: 18 Ağustos 2026; erişim: 11 Ekim 2026. https://www.investor.gov/introduction-investing/general-resources/news-alerts/alerts-bulletins/investor-bulletins-15
Risk uyarısı: Bu içerik yalnızca eğitim amaçlıdır ve yatırım tavsiyesi niteliği taşımaz.
